Nu de kosten van afvalverbranding stijgen, is circulair werken de enige optie

De kosten van afvalverbranding stijgen flink. Dat gaan huishoudens én bedrijven merken. Tegelijkertijd is er geen betere stimulans voor een circulaire economie, zegt afvalbedrijf en recycler PreZero: investeren in de toekomst levert steeds meer op.            

'We moeten inzetten op minder restafval. Als je dat niet al deed vanuit duurzaamheid, dan nu wel uit financiële overwegingen', zegt Nout van Kempen.

Als chief material officer bij PreZero weet Van Kempen precies welke afvalstromen bedrijven creëren en wat daarmee gebeurt. PreZero haalt het afval op bij ruim 40.000 klanten verspreid over het land. Kleine klanten produceren zo'n honderd kilo afval per week, grotere klanten enkele honderden tot duizenden kilo's. Gemiddeld is ruim een derde daarvan restafval.

En dat is waar de schoen wringt. De kosten voor het verbranden van restafval gaan de komende jaren flink omhoog. Is de zogenoemde afvalstoffenbelasting dit jaar nog zo'n 40 euro per ton, in 2028 wordt dat 90 euro; ruim het dubbele.

Ook gaan afvalverbrandingsinstallaties vanaf 2027 een hogere CO2-heffing betalen, die ze zullen doorberekenen aan hun klanten. Deze heffing gaat vanaf dan in stappen omhoog, met het vooruitzicht dat de kosten na 2030 richting de 100 euro per ton zullen oplopen. Ook huishoudens krijgen daardoor te maken met een hogere gemeentelijke afvalstoffenheffing.

Hogere kosten gevolg van schrappen plasticheffing

De hogere kosten zijn niet alleen een manier om burgers en bedrijven te stimuleren afval te voorkomen en het beter te scheiden, weet Van Kempen. De hogere afvalstoffenbelasting en CO2-heffing voor afvalverwerkingsinstallaties zijn vooral een gevolg van het schrappen van de zogenoemde plasticheffing van de politiek.

Het idee was dat er een heffing kwam op de productie of verwerking van fossiele polymeren: plastics gemaakt uit aardolie of aardgas. Daar zag het vorige kabinet uiteindelijk vanaf om de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven die plastic produceren niet in gevaar te brengen. Maar de overheid had wél al rekening gehouden met de ruim een half miljard euro aan opbrengsten. Die moesten ineens ergens anders vandaan komen.

Meer duidelijkheid over kosten

Het schrappen van de plasticheffing, die juist moest zorgen voor meer recycling, is volgens PreZero een 'aderlating'. Maar het bedrijf doet wat het kan. De afgelopen tijd heeft het zich samen met andere bedrijven in de sector bijvoorbeeld hard gemaakt voor meer duidelijkheid over de kosten van afvalverwerking.

Van Kempen: 'De hoogte van de CO2-heffing voor afvalbedrijven hangt af van meerdere factoren, waaronder de emissiefactoren. Doordat deze factoren vooraf niet duidelijk waren, wist je eerder pas achteraf wat de exacte kosten voor het verbranden van een ton restafval zouden zijn. Op aandringen van PreZero en andere marktpartijen heeft de Nederlandse Emissieautoriteit toegezegd de heffingen in het vervolg al vóór het begin van het jaar bekend te maken. We zijn blij met deze tegemoetkoming van de Nederlandse Emissieautoriteit. Zo kunnen we klanten al aan het begin van het jaar zekerheid bieden over de hoogte van de heffingen.'

Liever voorkomen dan genezen

Daarnaast kijkt PreZero samen met klanten naar de toekomst. En die toekomst is circulair. Over materiaalstromen die gerecycled kunnen worden, hoeft immers geen extra belasting te worden betaald. En dus wordt dat relatief steeds goedkoper.

Van Kempen: 'Veel bedrijven kunnen hun restafvalstroom wel verminderen, maar vonden dat eerder te duur of te complex. Nu er ook een financiële prikkel komt om minder restafval te produceren, zal die omslag er zeker komen. Het is belangrijk dat bedrijven daar nu al mee aan de slag gaan. De echte kostenstijgingen vinden weliswaar pas over een aantal jaar plaats, maar circulair gaan werken doe je niet van de ene op de andere dag.'

Dat afval verminderen moeilijk is, weten ze bij PreZero als geen ander. Maar ook dat het wel kán. Vaak zijn er zelfs al grote stappen mogelijk zonder grote investeringen, zegt Van Kempen.

Hij wijst op preventie: wat nooit afval wordt, hoeft ook niet gerecycled of verbrand te worden. Van Kempen kijkt liever naar het voorkomen van afval dan naar het reduceren ervan. Inkoopbeleid is daarom heel belangrijk, zegt hij. Soms kun je kleinere volumes inkopen, of bijvoorbeeld gefaseerd.

Ook het productieproces is een grote bron van afval. Denk aan snijafval, maar ook de samenstelling van producten. 'Als je karton, hout en isolatiemateriaal aan elkaar lijmt, is dat bijna niet meer te recyclen', zegt Van Kempen. 'Maar als je het product demontabel maakt, kan scheiden wél.'

Meer dan een afvalbedrijf

Technologische ontwikkelingen maken afvalbeheer de komende tijd makkelijker. Zo wordt het achteraf scheiden van verschillende afvalstromen in steeds meer gevallen mogelijk. Toch pleit Van Kempen juist voor bronscheiding: de recyclebare stromen vanaf het begin apart houden. 'Vooral als je materialen weggooit die snel vies of beschadigd raken, zoals karton of textiel, is het belangrijk om dat niet te mengen met bijvoorbeeld etensresten. Dat kun je het echt beter bij de bron aanpakken. Zuivere stromen kun je veel hoogwaardiger te recyclen.'

PreZero adviseert klanten hoe ze stappen kunnen zetten richting zero waste en recyclet daarnaast ook zelf materialen. Volgens het bedrijf past dit perfect bij zijn veranderende rol in de samenleving: 'Onze output is allang niet meer alleen een schone straat. Het is advies om afval te voorkomen en hergebruik te stimuleren, én grondstoffen die opnieuw te gebruiken zijn.

Druk op recyclingbedrijven

Nu restafval financieel wordt ontmoedigd, zullen bedrijven een groter beroep moeten doen op recyclers. Maar dat is lastig, ziet Van Kempen. Juist voor hen is de nieuwe wetgeving ongunstig. Omdat ze niet alles wat ze binnenkrijgen 100 procent kunnen recyclen, produceren ook zij restafval. Daarvoor moeten ze nu meer betalen. Het gevolg: door de extra heffing stijgt de kostprijs van Nederlands recyclaat. Recyclen wordt in Nederland duurder dan in onze buurlanden. En ook het concurreren met nieuwe virgin plastics uit bijvoorbeeld China wordt nog moeilijker. Dat legt een enorme druk op de Nederlandse sorteer- en recyclingsector.

Van Kempen: ‘De plasticheffing had  ervoor moeten zorgen dat virgin (nieuw) plastic duurder werd en zo de vraag naar gerecycled plastic zou toenemen. Nu wordt afvalverbranding in algemene zin duurder, zonder dat het recyclen van plastic gestimuleerd wordt. Dat in een markt waar het wel nodig is om plasticrecycling financieel te ondersteunen om het rendabel te maken en vraag naar recyclaat te stimuleren.’

Bovendien zou er naast de plasticheffing ook een plasticnorm komen die producenten zou verplichten een minimumaandeel recyclaat in hun producten te verwerken. Ook die norm is geschrapt, waardoor recyclers potentiële klandizie in rook zien opgaan.

Hoewel grote bedrijven als Albert Heijn, Bonduelle, Coca-Cola, JDE Peet’s, Nestlé en Unilever hebben beloofd om op vrijwillige basis meer gerecycled plastic in te kopen, blijft de marktpositie van recyclers wankel. De afgelopen tijd zijn er al meer dan tien Nederlandse plasticrecyclingbedrijven omgevallen. De sector benadrukt dat vrijwillige initiatieven een mooie basis zijn, maar dat harde wettelijke normen noodzakelijk blijven om de hele markt in beweging te krijgen.

De Europese Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) is wat dat betreft een goede ontwikkeling. Die verplicht producenten van verpakkingen wél tot een bepaald percentage recyclaat in hun producten. Van Kempen: 'Maar dat gerecyclede materiaal moet dan natuurlijk wel beschikbaar zijn.'

Artikel in samenwerking met Change Inc.